Formule 1: Het gevaar van teamorders: irritaties, pesterijen en de fatale gevolgen

Dit weekend staat de Grand Prix van China voor de deur. De teamorderincidenten van de race in Maleisië liggen nog vers in het geheugen. De interne discussies zullen bij de F1-teams van Red Bull en Mercedes nog niet voorbij zijn. Zullen de beide wereldkampioenen dan ook de ‘gestolen’ punten teruggeven aan de teamgenoten, om zo de rust binnen het team te bewaren? Sebastian Vettel is dat zeker niet van plan gezien zijn uitlatingen eerder deze week: “In eenzelfde situatie zou ik het zo weer doen.” Lewis Hamilton had na de Maleisische GP overduidelijk meer moeite met de keuze van het team.

Zowel Sebastian Vettel als Lewis Hamilton zullen er alles aan doen om te voorkomen dat een situatie ontstaat, waarin de punten aan de teamgenoten geven kunnen worden. Aan de andere kant is rust binnen het team van groot belang. Mark Webber liet zijn frustratie in woord en gebaar zien in Maleisië, waar Nico Rosberg zijn tanden niet liet zien. De Duitser reageerde zich vooral af over de boordradio. Keke Rosberg, de vader van de Mercedes-coureur, reageerde zelfs zuurder op de gehele affaire. Ook zij zullen een cadeautje liever niet accepteren. Het bevestigt je rol als tweede coureur des te meer.

Het probleem met teamorders is echter van alle tijde en het zorgt vaak voor frustraties binnen een team. Zeker als daarmee een coureur voor de buitenwereld het duidelijke stempel 'tweede rijder' krijgt. Dit stempel kan grote gevolgen hebben voor zowel het vertrouwen als moraal binnen het team. Onderstaande voorbeelden illustreren hoe onschuldig een teamorder kan zijn, maar ook welke vergaande gevolgen dit kan hebben.

Een goed voorbeeld van een coureur die niet blij was met een cadeautjes, was Gerhard Berger tijdens de Japanse Grand Prix in 1991. Ayrton Senna was de nieuwe wereldkampioen en reed duidelijk aan de leiding. Vlak voor de finish ging de Braziliaan van zijn gas af, waardoor Gerhard Berger hem op de finish passeerde en won met 0,3 seconden voorsprong. Het was Senna’s gebaar om hem te danken voor de hulp tijdens het seizoen. Waar de Oostenrijker in de auto nog dankbaar leek, was hij na de race niet meer gecharmeerd van de actie en reageerde: “Wil je me niet nogmaals belachelijk maken voor miljoenen kijkers?!”

Het kan ook andersom, waar een tweede coureur plaats moet maken. Het overkwam Rubens Barrichello in 2001, toen hij aan de leiding lag van de Oostenrijkse Grand Prix. Na rondenlang teamorders genegeerd te hebben, ging hij in de laatste bocht aan de kant. De Braziliaan liet Michael Schumacher passeren en zodoende won de Duitser de race. Op het podium werd het Ferrari-duo door het publiek uitgejouwd. In een ongemakkelijke situatie maakte Schumacher plaats op het podium en overhandigde de Braziliaan de beker. Het kwam het team op Ferrari op veel kritiek te staan.

In 2002 gaf Schumacher de punten in Indianapolis weer terug aan zijn teamgenoot in een vergelijkbaar incident maar op dat moment was de Scuderia al lang kampioen. Het leidde er uiteindelijk toe dat teamorders verboden werden en het team van Ferrari kreeg een boete voor het uitvaardigen van teamorders. Ruim tien jaar later verklaarde Barrichello dat hij zou zijn ontslagen als hij de opdracht had genegeerd.

Het is niet vreemd dat controverses op het gebied van teamorders vaak bij Ferrari plaatsvinden. Het heeft er nu eenmaal mee te maken dat het Italiaanse team graag werkt met een eerste en tweede coureur. In het jaar 2010 ligt Felipe Massa aan de leiding van de Grand Prix op het circuit van Hockenheim en op een tweede plaats volgt Fernando Alonso. Op dat moment zijn teamorders nog verboden, toch wordt er over de boordradio tegen de Braziliaan geroepen: “Alonso is quicker than you!”, Felipe Massa maakt ruimte voor de Spanjaard, welke er met de overwinning vandoor gaat.

Door de FIA wordt de opmerking gezien als een verkapte teamorder om aan de kant te gaan. Het team van Ferrari wordt dan ook beboet voor het incident, maar er volgen geen verdere straffen. Het zet echter de discussie weer op de kaart of teamorders nog wel verboden moeten blijven.

Dat het onderscheid tussen eerste en tweede coureur heel kinderachtig gedrag kan opwekken, lieten Nelson Piquet en Nigel Mansell zien bij het team van Williams. In 1986 maakte Piquet de overstap naar het Britse team. Het was duidelijk dat de Braziliaan nummer één van het team zo zijn. Er kwam in de praktijk helemaal niets van terecht. De beide coureurs pakte zoveel punten van elkaar af, dat de titel uiteindelijk naar Alain Prost in de McLaren ging.

Tijdens de laatste race van het seizoen liet Nigel Mansell zijn teamgenoot opzettelijk niet voorbij. Ook de Brit negeerde dus teamorders. Het was de start van politieke spelletjes en treiterijen binnen het team. Nelson Piquet was niets te gek om de Engelsman dwars te zitten. Van het weghalen van het toiletpapier tot het beledigen van de vrouw van zijn teamgenoot. Het werkt in het voordeel van de Braziliaan, want aan het einde van het seizoen 1987 weet hij de titel te pakken en vertrekt bij het team.

Het laatste voorbeeld in dit artikel toont hoe destructief teamorders kunnen zijn. Jacques Villeneuve herinnerde ons hier na afloop van de Grand Prix van Maleisië aan. Hij verloor immers zijn vader op zeer jonge leeftijd en waarschuwde de Red Bull-coureurs voor het gevaar van hun gedrag.

In 1982 hadden Gilles Villeneuve en Didier Pironi op het circuit van San Marino een soortgelijke afspraak als de coureurs van Red Bull. Degene die in de slotfase de race zou leiden, zou de overwinning mee naar huis nemen. Didier Pironi hield zich echter niet aan deze afspraak en stak de Canadees voorbij en pakte de winst. Het leidde tot zo’n grote woede bij Villeneuve, welke drie weken later op het Belgische circuit van Zolder nog niet was gaan liggen. In de kwalificatie pakte de Fransman de snelste tijd. Met extreem veel risico probeerde Villeneuve hem van de troon te stoten en klapte daarbij achter op de auto van Jochem Mass. De Canadees en de Ferrari werden gelanceerd en raakt zeer zwaargewond. Mensen zeggen dat hij op slag dood was, maar hij werd nog een tijdje in leven gehouden.

Overigens later dat seizoen verbrijzelde Didier Pironi in Duitsland beide benen en hij zou nooit meer een racewagen besturen. Het leidde er toe dat de wereldtitel dat jaar niet bij Ferrari terecht kwam.

Wanneer we terugkijken in het verleden, dan leert het ons dat teamorders altijd lastig blijven. Het gaat nu eenmaal tegen de natuur van een coureur in, een coureur wil altijd winnen en dan ook nog eens op een rechtvaardigde manier. Een teamorder bevestigt dat je tweede coureur bent, althans voor één van de coureurs. Een gedachte, een gevoel die een coureur hard onderdrukt.

We hebben een korte reis door de tijd gemaakt en daarin zie je dat teamorders van alle tijden zijn. Het niet nakomen van afspraken kan tot extreme situaties leiden. Dit zijn slechts een paar voorbeelden en gelukkig is het in alle gevallen, behalve de laatste helaas, goed afgelopen. De waarschuwing van Jacques Villeneuve is er een die heel serieus genomen moet worden. Teamorders mogen nooit uit de hand lopen, waarbij onnodig levens op het spel gezet worden. Een team moet de spelregels vooraf duidelijk maken aan haar coureurs en niet achteraf teamorders bespreekbaar maken binnen het team. Als één iemand weet hoe extreem de gevolgen kunnen zijn van het niet goed uitspreken van de irritatie die ontstaat na een teamorder, dan is het de Canadees wel. Waarschijnlijk voelt hij nog elke dag de pijn van het verlies van zijn vader.